یازدهم شهریور روز ملی صنعت چاپ است. بدون تردید یکی از مهم‌ترین اختراعات بشر است که موجب انتقال دانش و اندیشه‌ها بین نسل‌ها شده است و پیشرفت علوم مختلف را مدیون آن هستیم. همین الان هم که مشغول خواندن این مطلب هستید به نوعی وام‌دار صنعت چاپ و تغییر و تحولی است که این صنعت در زندگی ما ایجاد کرده است باشیم. در ادامه این مطلب از برات نیوز  به مناسبت روز ملی صنعت چاپ نگاهی می‌اندازیم به تاریخچه این صنعت در کشور عزیزمان ایران و جهان.

نام‌گذاری روز صنعت چاپ در ایران

به دلیل اهمیت صنعت چاپ در کشور ایران چه پیش از انقلاب اسلامی و چه پس از آن، در سال ۱۳۸۲ با درخواست اسدالله جامی (مدير كل وقت دفتر امور چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) از شورای فرهنگ عمومی برای نام‌گذاری یک روز در تقویم فارسی به‌نام صنعت چاپ در نهایت این درخواست مورد پذیرش قرار گرفت و روز ۱۱ شهریور به نام روز ملی صنعت چاپ نام‌گذاری شد.

تاریخچه صنعت چاپ در جهان

باوجود اینکه ریشه‌های صنعت چاپ به سنگ‌نبشته‌ها، حکاکی‌های روز دیوار و کتیبه‌های باستانی از جماه منشور حقوق بشر کوروش باز می‌گردد، اما یوهانس گوتنبرگ آلمانی به عنوان پدر صنعت چاپ شناخته می‌شود. گوتنبرگ در سال ۱۴۵۶ میلادی موفق شد با اختراع دستگاه حروف چاپی مستقل تحولی را در صنعت چاپ به‌وجود بیاورد. گوتنبرگ با دستگاه چاپی که اختراع کرده بود می‌توانست اشکال و نوشته‌های گوناگون را روی کاغذ چاپ کند. نخستین کتابی که گوتنبرگ چاپ کرد، کتاب مقدس ۴۲ سطری بود. پس از آن اختراع گوتنبرگ به سرعت در اروپا رواج پیدا کرد و در شهرهای مختلف از جمله ونیز، فلورانس، پاریس و لیون چاپ‌خانه‌هایی به‌وجود آمد.

روز صنعت چاپ
نخستین‌بار، یوهانس گوتنبرگ آلمانی در سال ۱۴۵۶ میلادی چاپ را اختراع کرد

تاریخچه صنعت چاپ در ایران

شاید برای شما جالب باشد صنعت چاپ به شکل امروزی از طریق شهر تبریز وارد ایران شد. در سال ۱۲۳۳  و در زمان فتحعلی شاه قاجار فردی به نام میرزا زین العابدین تبریزی از سوی عباس میرزا نایب السلطنه که در آن زمان حاکم آذربایجان بود، مامور فراگیری فنون چاپ و راه اندازی اولین چاپخانه در شهر تبریز شد. پس از چاپخانه تبریز، چاپخانه‌هایی برای چاپ سنگی، در تهران، اصفهان، بوشهر و سایر شهرهای ایران تاسیس شدند.

اما هنر چاپ در ایران سابقه بسیار طولانی‌تری دارد. تاریخ چاپ در ایران به پنج قرن پیش از میلاد یعنی به زمان پادشاهان هخامنشیان و مهرهای سلطنتی می‌رسد که برای تأیید احکام و فرمان‌های حکومتی از آن‌ها استفاده می‌کردند.

جالب است بدانید در سال ۱۶۳۹ میلادی سه‌ کتاب‌ به‌ زبان‌ و خط‌ پارسی‌ از سوی‌ هیات‌های‌ تبلیغی‌ مسیحی‌ در لیدن‌ هلند به‌ چاپ‌ رسید. عده‌ای از مورخان باور دارند چاپخانه‌ای‌ که‌ این‌ کتاب‌ها در آن‌ چاپ‌ شده‌، نخستین‌ چاپخانه پارسی‌ در جهان‌ است.

بر اساس‌ مدارک‌ موجود، نخستین‌ کتابی‌ که‌ در ایران‌ چاپ‌ شده‌، زبور داوود یا ساغموس‌ است‌ که‌ در ۱۶۳۸ میلادی به‌ زبان‌ و خط‌ ارمنی‌ در ۵۷۲ صفحه‌ در جلفای‌ اصفهان‌ و به‌ دست‌ کشیشان‌ ارمنی‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است.

همچنبن نخستین روزنامه‌ای که در ایران به چاپ رسید، روزنامه «کاغذ اخبار» است که نخستین بار میرزاصالح شیرازی در روز دوشنبه ۲۵ محرم ۱۲۵۳ (۱۱ اردیبهشت ۱۲۱۶) منتشر کرد.

اما اگر از ریشه‌های صنعت چاپ در ایران که روایات مختلفی دارند بگذریم، صنعت نوین چاپ در ایران با نام مرتضی نوریانی گره خورده است. مرتضی نوریانی که تحصیلات خود را در اوایل سال ۱۳۰۰ خورشیدی در رشته حسابداری و با درجه کاشناسی ارشد در ایتالیا به پایان برده بود موفق شد با تلاش شبانه‌روزی و دریافت کمک از کارخانه بزرگ هایدلبرگ در آلمان، صنعت چاپ ایران را نوسازی و بیش از ۸۰ درصد چاپخانه‌های ایران را مجهز کند و به سبب این کوشش‌ها توانست مدال طلای هایدلبرگ را به دست آورد.

امروزه وقتی از رسانه‌های دیجیتال استفاده می‌کنیم کمتر به این موضوع فکر می‌کنیم که مادر همه این نشریات و رسانه‌های اینترنتی همان صنعت چاپ است. با پیدایش اینترنت در دهه ۱۹۶۰ میلادی به نوعی صنعت چاپ هم متحول شد. تا پیش از آن عادت کرده بودیم کتاب‌ها، مجلات و روزنامه‌ها را به شکل چاپ شده روز کاغذ ببینیم. اولین روزنامه شیکاگو تریبیون در سال ۱۹۹۲ نخستین روزنامه آنلاین بود که محتوای خود را به صورت الکترونیکی برای مخاطبان خود ارائه کرد. در ایران هم روزنامه همشهری نخستین روزنامه‌ای بود که در سال ۱۳۷۳ نسخه الکترونیک روزنامه چاپی خود را منتشر کرد.

اولین روزنامه الکترونیک محض که تاکنون در ایران منتشر شده، خانه ملت است که توسط مجلس شورای اسلامی تهیه و منتشر می‌شود. اما نخستین روزنامه‌ای که نسخه اینترنتی را فراتر از نسخه چاپی ارائه کرد جام جم آنلاین بود.

اشتراک گذاری :

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *