طبق آماری که در سال 98 منتشر شده، 73 درصد از گاز تولیدی کشور در داخل مصرف می شود و سهم کمی به صادرات می رسد. این موضوع توجهات را به اهمیت صادرات گاز جلب می کند.

به گزارش برات نیوز، این در حالی است که کشورهای دیگر بین 15-30 درصد انرژی حرارتی خود را از گاز تامین می کنند. روسیه هم که بزرگ‌ترین ذخایر گاز طبیعی جهان را در اختیار دارد ۴۰ درصد از سوخت مورد نیاز خود را از گاز تامین می‌کند.

اما در ایران پس از انقلاب، گاز در سبد انرژی ایرانی ها قرار گرفت و توجه به توسعه منابع گازی اهمیت پیدا کرد. ایران سومین تولیدکننده‌ گاز طبیعی در جهان است که دومین ذخایر گاز طبیعی را نیز در اختیار دارد.

ایران به گاز طبیعی خود بسیار وابسته است و ۷۰ درصد از مصارف انرژی ایران از طریق این گاز تأمین می‌شود. اکنون ایران به یک کشور گازی محور تبدیل شده است، اما در مقام مقایسه همچنان در سایه نفت قرار دارد.

صادرات گاز در حاشیه نفت قرار دارد

فریدون برکشلی رئیس مرکز مطالعات انرژی وین با بیان اینکه در بخش نفت، علیرغم تحریم‌ها و مسایل گوناگون عملکرد متفاوت و معقولی را شاهد هستیم، گفت: “در حقیقت، امروز ایران یک کشور گازی یا گاز-محور است.

طبق بودجه‌ سال ۲۰۱۹ در ایران، درآمد گاز طبیعی ایران 4 میلیارد دلار پیش‌بینی شد که این میزان تقریباً 3.5 درصد از کل بودجه‌ ایران را تشکیل می‌دهد.

به طور کلی در مقام مقایسه، گاز در حاشیه نفت قرار دارد. بر اساس طرح جامعی که طی دهه ۱۳۷۰ در وزارت نفت تهیه شد، این وزارتخانه موظف شد که تحت هر شرایطی حداقل ۳۰ درصد از گاز تولیدی در کشور را صادر کند، اما این طرح عملی نشد، در واقع دوسوم گاز تولیدی مصرف تامین سوخت داخلی شد.”

استراتژی های صادرات گاز

میزان زیادی از گاز تولیدی داخل کشور ما مصرف می شود. اما برای مثال کشورهای آلمان ۲۴ درصد و نروژ ۱۵ درصد از انرژی حرارتی مورد نیاز خود را از گاز تامین می‌کنند. این کشورها گاز محور نیستند اما توجه به آنها به عنوان کشورهای مقصد برای صادر کردن گاز مهم است.

رئیس مرکز مطالعات انرژی وین درباره استراتژی صدور گاز و بخصوص صادرات به اروپا اظهار داشت: براساس آخرین برآوردهای مربوط به نیمه دوم ۲۰۱۹، میزان ذخایر گازطبیعی ایران بالغ بر ۳۴/۷ تریلیون متر مکعب است.

بر پایه این گزارش که توسط شرکت ملی نفت ایران منتشر شده و مورد تایید  BP(شرکت بریتیش پریلیوم) آژانس بین‌المللی انرژی و وزارت انرژی امریکاست، ایران ۱۷/۸ درصد ذخایر گازی جهان را در اختیار دارد. که ۳۳ درصد آن، گازهای همراه است.

عوامل بازدارنده رشد صادرات گاز ایران

برکشلی خاطرنشان کرد: «البته بحث تحریم صادرات گاز ایران، کشور را از بازار اروپا، از طریق ترکیه و پیش از آن بازار گاز آسیایی، ایران-پاکستان-هندوستان محروم کرد.

دیپلماسی گازی ایران هم ناتوان و بی‌برنامه بود. درک درستی از اهمیت صادرات گاز از طریق خط لوله یا دیپلماسی خط لوله و تامین امنیت ملی مرتب بر آن شکل نگرفت. ایران هم تجربه چندانی در زمینه گاز نداشت.

وی یادآور شد: اینک حتی پس از چهار دهه، ما هنوز هم به دنبال خط لوله گاز آسیایی است. در حالی که هندوستان و پاکستان در این چندین دهه راهکارهای تامین انرژی خود را یافته‌اند.»

تحریم های اعمالی از جانب آمریکا

آمریکا پس از آن که در ماه نوامبر سال ۲۰۱۸ میلادی خرید نفت و گاز ایران را تحریم کرد، برای عراق نیز معافیت‌های کوتاه مدت در نظر گرفت.  آمریکا از این طریق این کشور را تحت فشار گذاشت تا با همکاری شرکت‌های آمریکایی و متحدانش از جمله عربستان سعودی وابستگی خود به گاز ایران را به صفر برساند.

اما عراق اواخر سال ۲۰۱۸ میلادی اعلام کرده بود که قطع نیاز به گاز ایران نیازمند دو سال زمان است. این معافیت‌ها به عراق اطمینان می‌دهد که می‌تواند کمبودهای کوتاه مدت در زمینه انرژی را جبران کند ولی در عین حال باید وابستگی خود به واردات انرژی از ایران را کاهش دهد.

تاکنون چند بار این معافیت ها تمدید شده است تا سرانجام با ورود یک دولت معتبر عراق بتواند خود از پس امور برآید و نیازی به صادرات گاز و برق ایران نداشته باشد.

بیشتر بخوانید: تمدید معافیت خرید برق عراق از ایران

 بنیاد دفاع از دموکراسی‌های آمریکا در گزارشی مدعی شد که در کارزار فشار حداکثری، تحریم بعدی آمریکا علیه ایران ممانعت از انتقال گاز از ایران به ترکیه، عراق و ارمنستان خواهد بود و به این ترتیب وضعیت صادرات گاز به کشورهای همسایه نیز از این بدتر می شود.

نقش روسیه در تحریم ها

روسیه به عنوان رقیب قدرتمند ایران در صنعت گاز نیز در بازنگهداشتن ایران از بازارهای اروپایی بی تاثیر نبوده است. چندی پیش که روسیه عبور گاز خود را به اوکراین متوقف کرد، کل اروپا را به حالت اماده باش کسری انرژی درآورد.

به همین دلیل از حضور یک رقیب مانند ایران در بازار اروپا می ترسد و خواهان حفظ سهم کلی بازار است. این کشور برای اینکه ایران بازارهای اروپا را فراموش کند اقداماتی مانند سوق دادن و زنده نگاه داشتن پروژه خط لوله آسیایی برای تهران و پیشنهاد حمایت مالی و فنی هم به ایران ارائه داد تا رقیب این کشور در اروپا نشود.

رئیس مرکز مطالعات انرژی وین در این باره می گوید: روسیه با تمام توان تلاش کرده است تا ایران را به عنوان یک رقیب جدی و خطرناک از بازار گاز اروپا دور نگاه دارد.

 اروپا تمایل زیادی به تنوع بخشیدن منابع تامین گاز خود غیر از روسیه را دارد. گاز روسیه برای رسیدن به آخرین بازار مصرف در اروپا، باید از شش مرز اروپایی، عبور کند.

این بدان معناست که امنیت روسیه، دل مشغولی و نگرانی تعداد زیادی از کشورهای اروپایی است. البته نیاز به امنیت مرزها در دیپلماسی خط لوله دوجانبه و چندجانبه است.

تحریم صادرات گاز
تحریم صادرات گاز ایران

ترکیه عامل بازدارنده بعدی

ترکیه نیز دیگر کشوری است که مانع اجرای صادرات گاز ایران به اروپاست. البته تا دهه ۱۳۸۰، ترکیه حامی ایفای نقش ترانزیت برای عبور گاز ایران به اتحادیه اروپا بود.

قیمت پیشنهادی خوبی برای حق ترانزیت به شرکت گاز داد. اما با افتتاح و آغاز اولین محوله‌های گاز صادراتی ایران به ترکیه، آنکارا تغییر رویه داد.

برکشلی می گوید: ترکیه موکدا از ایفای نقش ترانزیت، خودداری کرد و درخواست کرد که راسا تمام گاز ایران را خریداری و خود به اروپا، صادر کند.

در همین حال ترکیه با افزایش واردات گاز خود از سایر منابع، سبد واردات گاز خود را متنوع کرد. این کشور با جدیت به دنبال طرح تبدیل ترکیه به مهم‌ترین کریدور انتقال گاز خاور نزدیک و مدیترانه است.

ایران در زمینه صادرات گاز دیپلماسی ندارد

 در کل استراتژی خطوله لوله گاز، کاملا با صادرات نفت، متفاوت است. ایران تجربه‌ چندانی در زمینه صادرات گاز از طریق خطوط لوله و دیپلماسی گازی ندارد.

تحریم های گازی نیز ورود گاز به اروپا را ناممکن کرد. آمریکا اجازه اتصال گاز ایران به هاب های منطقه ای را نداد و روسیه و ترکیه نیز طی همدستی با آمریکا، برای گاز ایران شمشیر را از رو بستند.

این امر موجب شد بخش گازی کشور به کم بازده ترین فعالیت اقتصادی تبدیل شود.

اشتراک گذاری :

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *