قرار است طرح 57 هکتاری جدیدی در شیراز اجرا شود که بی شک حجم عظیمی از بافت تاریخی این شهر را نابود خواهد کرد.

به گزارش برات‌نیوز، آسیب به بافت‌های تاریخی یکی از مشکلات رایج در صنعت گردشگری ایران است. با وجود اینکه بارها بر اهمیت حفظ بافت تاریخی تاکید شده است، گاهی اوقات شهرداری‌ها خود یک خطر جدی برای بافت‌های تاریخی محسوب می‌شوند. شهر شیراز یکی از شهرهای مهمی‌ست که بافت تاریخی آن در طول دو دهه اخیر بارها دچار آسیب‌هایی شده که جبران آن‌ها میسر نبوده است. این بار نیز اجرای طرح 57 هکتاری خطری جدی برای بخشی از بافت تاریخی این شهر به شمار می‌رود.

در طول 15 سال اخیر، حدود 200 خانه تاریخی در شیراز تبدیل به پارکینگ و سرویس بهداشتی عمومی شده و یا به بهانه مرمت بخشی از کاشی‌ کاری‌ها ربوده شده‌اند؛ اما در این زمینه هیچ ارگان مسئولی وجود ندارد که از طریق آن بتوان چنین فجایعی را پیگیری کرد و جلوی این تخریب‌ها را گرفت.

وسعت بافت تاریخی شهر شیراز به عنوان یک شهر کهن و تاریخ‌ساز، به 360 هکتار می‌رسد که شامل 2000 خانه باارزش است. برخی از این خانه‌ها حتی به ثبت ملی نیز رسیده‌اند اما موضوع این است که حتی با ثبت ملی نیز نمی‌توان جلوی تخریب آثار باستانی را گرفت.

حالا موضوع جدیدی که تیغ زیر گلوی بافت تاریخی شهر شیراز گذاشته است، طرح توسعه حرم شاهچراغ است. چندی پیش در سفر رییس جمهور به شهر شیراز این طرح پایه‌ریزی شد و قرار است 200 خانه تاریخی در اطراف حرم شاهچراغ از فهرست میراث فرهنگی خارج شود تا این طرح به ثمر برسد.

در این گزارش به شرح سخنان غلامحسین معماریان در رابطه با این طرح پرداختیم.

تخریب بافت تاریخی اشتباهی محض

غلامحسین معماریان استاد دانشگاه علم و صنعت ایران خواستار لغو طرح توسعه حرم شاهچراغ است. وی در این رابطه می‌گوید: در سال‌ھای اخیر اعتراض‌ھای متخصصان درباره نحوه برخورد با بافت‌ھای تاریخی به خصوص شیراز به صورت مکتوب، ھمایش، بیلبورد، سخنرانی و حتی گاھی خوابیدن جلوی بلدوزرھا صورت گرفته است ولی متاسفانه روند تخریب در بافت تاریخی شیراز ادامه دارد.

او ادامه داد: عمده تخریب بافت تاریخی شیراز ناگھانی و در شب‌ھا صورت گرفته؛ چندین سال است پی در پی روزمان را با شنیدن خبرھایی از تخریب و نابودی بافت تاریخی شیراز و دیگر شھرھا آغاز می‌کنیم. نخستین تخریب‌ھای گسترده در این بخش از شھر، در دھه 60 با احداث خیابان غربی بارگاه انجام شد که ده‌ھا خانه تاریخی نابود شدند. سپس تخریب گسترده و فجیعی در بافت تاریخی در سال 1376 تحت نام بین‌الحرمین انجام شد که طی آن حدود 7 ھکتار از بافت تاریخی جنوب حرم تخریب شد که این اقدام بزرگ‌ترین تخریب در تاریخ تخریب‌ھای بافت تاریخی ایران در چھار دھه گذشته بوده است.

معماریان افزود: در دولت دھم طرح 57 ھکتاری گسترش شاه‌چراغ تصویب شد. یادم ھست در یکی از جلسات طرحی از بافت تاریخی را به ما نشان دادند که بخش مرکزی آن با خطی قرمز جدا شده بود و به مشاور بافت تاریخی گفته بودند شما در این بخش 57 ھکتاری دخالت نکنید. در ھمین دولت بود که با ایجاد خیابان 9 دی بیش از ١٣٠ پلاک بافت تاریخی شیراز تخریب شد و جای آن‌ھا را آسفالت و پارکینگ طبقاتی تمام فلزی گرفت. تخریب بافت تاریخی شیراز در دولت قبل و طی ٨ سال گذشته کمتر رخ داد و این موضوع ھم به واسطه حضور چند متخصص آگاه از ارزش بافت تاریخی در رده‌ھای بالای وزارتخانه‌ھا بود، به نحوی که اجرای طرح ۵٧ ھکتاری در این مدت مسکوت گذاشته شد.

دولت سیزدهم کار دولت دهم را ادامه خواهد داد

معماریان دولت سیزدهم را دنباله‌رو دولت دهم می‌داند او در این رابطه گفت: به نظر می‌رسد دولت سیزدهم ھمان سیاست تخریب‌ھای دولت دھم را به شکل دیگری دنبال می‌کند. این چیزی بود که پیش‌بینی می‌کردیم و قطعاً روند تخریب‌ھا ادامه خواھد داشت مگر اینکه نگاه مسئولان به موضوع بافت‌ھای تاریخی تغییر کند.

 بیش از 180 استاد دانشگاه و متخصص حوزه میراث فرھنگی و شھرسازی و معماری به رئیس جمھوری در این خصوص نامه‌ای نوشتند. قبل از این نامه که رسانه‌ای ھم شده، نزدیک به ۵٠ نفر از اساتید دانشگاه علم و صنعت، دانشگاه شھید بھشتی و تھران و چند دانشگاه دیگر نامه‌ای به آقای ضرغامی وزیر میراث فرھنگی، صنایع دستی و گردشگری نوشتند که البته رسانه‌ای نشد. در واقع در این نامه مخالفت صریح متخصصان با طرح 57 ھکتاری و تخریب‌ھا را اعلام کردند و نگرانی و حساسیت‌ھای موجود بافت تاریخی شیراز را به ایشان یادآور شدیم و ھمچنین آمادگی متخصصان دانشگاھی برای مشورت در این خصوص را اعلام کردیم  اما متاسفانه تاکنون جوابی دریافت نکردیم.

معماریان در ادامه افزود: در یک ماه گذشته نظراتی از سوی برخی مسئولان اظھار شده است که مایه نگرانی زیاد شده است که احتمالاً زمینه ساز تخریب‌ھای بیشتری خواھد شد. طرحی که دراوایل دھه ٩٠ مصوب شده بار دیگر به جریان افتاده است و این بار با اتحاد چند مسئول کشوری و استانی در حال پیگیری است. حال باید دید که با برائت اساتید و متخصصان از طرح 57 ھکتاری و اشتباھاتی که تاکنون صورت گرفته است آیا کسی به نظر متخصصان گوش می‌دھد و یا این بار ھم پاساژ سازان و ھتل سازان پیروز می‌شوند.

طرح 57 هکتاری تخریب بافت تاریخی نباید اجرا شود

این استاد دانشگاه تاکید زیادی بر لغو اجرای طرح 57 هکتاری دارد و می‌گوید: در بیشتر کشورھا بافت تاریخی وجود دارد؛ حتی در اروپا با وجود بمباران‌ھای آلمان‌ھا و تخریب شھرھای تاریخی، آن‌ھا را دوبار ساختند و در کشورھایی مانند فرانسه، ایتالیا و یونان این بخش از شھر زنده است و مردم در آنجا زندگی می‌کنند و میلیاردھا دلار درآمدزایی دارند. ولی در ایران به خصوص بافت تاریخی شیراز این محدوده به عمد رھا شده و به آن رسیدگی درستی نمی‌شود تا یا فرسوده و تخریب شود و یا برخی خانه‌ھا جایگاه افراد معتاد شود تا با این بھانه آن را فرسوده و غیر قابل زیست اعلام کنند و این بھانه‌ای برای تخریب شود.

وی ادامه داد: به جای نجات بافت تاریخی شیراز مسئولان به فکرتخریب یک شبه آن ھستند. روزگاری ھمه شیراز با ھمه مردم آن در ھمین شھر حدود 300 ھکتاری زندگی می‌کردند. مردم شیراز طی 1400 سال شھر تاریخی را پدید آوردند که از این شھر حافظ، سعدی، ملاصدرا و صدھا دانشمند و عالم دیگر ظھور کردند.

شور و نشاط از اماکن مذهبی می‌رود

به گفته معماریان، حفظ شھر تاریخی یعنی حفظ ارزش‌ھای فرھنگی و اجتماعی مشترک مردم که به دست مردم در صدھا سال پدید آمده است. با حفظ یک تک بنا یا یک خانه این ارزش‌ھا را نمی‌توان دید. در سه دھه پیش مسجد جامع عتیق پر از شور و نشاط بود. حضور مردم بومی در این مسجد و پیرامون آن شور زندگی را در این قسمت از شھر نشان می‌داد. با تخریب محلات جنوبی مسجد جامع و دیگر بخش‌ھای پیرامونی آن و جایگزین کردن ساختمان‌ھای جدید، زندگی از این مسجد گرفته شد و تقریبا به مسجدی متروکه تبدیل شد.

معماریان معتقد است که ھمین اتفاق برای شاه چراغ رقم خواھد خورد. این بارگاه با خانه‌ھای زیادی در پیرامونش نشان دھنده رابطه متقابل بین مردم و این حرم مقدس بوده است. حال می‌خواھند با تخریب محلات شرقی آن پیوند بین محله به مثابه مقوله اجتماعی و حرم به مثابه مقوله‌ای فرھنگی را از بین ببرند.

وی در ادامه افزود: متاسفانه مسئولان ما شناخت و درک دقیقی از این روابط ندارند و با قوانین ملی و بین‌المللی در زمینه حفظ بافت‌ھای تاریخی آشنا نیستند. حتی امیر نشین امارات بعد از تخریب‌ھایی که در بافت تاریخی دوبی انجام داد به این نتیجه رسید که اشتباه کرده و بخشی از بافت تاریخی به نام محله بستکی را حفظ کرده است و ده‌ھا میلیون دلار خرج حفظ آن کرده است و از آن درآمد زایی می‌کند اما ما می‌خواھیم چیزی شبیه به محلات دوبی جدید را در شیراز و بافت تاریخی بسازیم. این به معنی عقب رفت فرھنگی است.

مسئولان قدر و منزلت بارگاه را حفظ کنند

معماریان روی سخنانش به سمت مسئولان برد و گفت: ای کاش مسئولان با ھدف دیدن تجربیات کشورھای بزرگ در زمینه حفظ بافت تاریخی سفری به ونیز، فلورانس، رم، استانبول و … سفر می‌کردند و معنای حفظ بافت تاریخی را از نزدیک درک می‌کردند. در حالی که عامل اصلی پدید آمدن شھرھای تاریخی مردم بودند، عامل تخریب آن‌ھا در روزگار ما مدیران شھری و استانی ھستند که آگاھی و درک دقیقی از موضوع ندارند و به نظرات متخصصان دلسوز که نگران تاریخ و فرھنگ کشورشان ھستند گوش نمی‌دھند.

وی ادامه داد: مسئولان دو موضوع‌ شأن بارگاه و سپس دسترسی‌ھای در شأن آن را مطرح می‌کنند. مخالفان تخریب نیز به شأن بارگاه اعتقاد دارند ولی تجربه گسترش بارگاه امام رضا(ع) نشان داد که به بھانه شأن بارگاه، در عمل ساخت و سازھای جدید مانند ھتل‌ھا و فروشگاه‌ھای در پیرامون حرم صورت گرفت و دسترسی نیز به معنای رسیدن به این ساخت و سازھا بود. اشتباھات بزرگی که در طرح گسترش حرم امام رضا (ع) صورت گرفته است قطعا در طرح پیشنھادی 57 ھکتاری نیز تکرار خواھد شد.

طرح‌های قبلی معقول‌تر بود

معماریان در رابطه با گسترش حریم بارگاه شاهچراغ می‌گوید: در سه دھه پیش طرح نسبتاً معقولی برای گسترش بارگاه شاه چراغ تھیه شده بود که ماکت آن در گوشه‌ای از حرم نگھداری می‌شد. اگر آن طرح انجام می‌شد بسیاری از مشکلات حاضر پیش نمی‌آمد. ھمچنین وقتی قسمت جنوب حرم را به بھانه طرح بین‌الحرمین تخریب کردند و زمینی بزرگ در آنجا وجود داشت حرم می‌توانست از طرف جنوب گسترش پیدا کند ولی چون خرید ارزان خانه‌ھای تاریخی سود آورتر بود احتمالا به فکر افتادند که زمین کنار خیابان را پاساژ کنند و سود سرشاری کسب کنند و تخریب‌ھا را در شرق ادامه دھند. ھمچنین در اقدامی عجولانه یک میدان شھری به نام میدان احمدی و خیابان متصل به آن را که راه دسترسی خوبی به حرم بود توسط تولیت و احتمالاً با ھماھنگی شھرداری گرفتند و جای آن شبستان سرپوشیده ساختند و اصلی‌ترین راه دسترسی به حرم را خود مسئولان شھری قطع کردند و حالا فریاد می‌زنند که حرم راه دسترسی ندارد. ھمچنین به بھانه عدم دسترسی، خیابان 9 دی احداث شد.

او در ادامه افزود: ھنوز ھم به نظر من طرح سه دھه پیش قابل اجراست. با کمی تغییرات در طرح، بارگاه دارای سه صحن می‌شود؛ صحن اصلی فعلی، صحن مسجد نو که یکی از بزرگ‌ترین مساجد ایران است و صحن مسجد جامع عتیق. اگر بخواھند می‌توانند یک صحن دیگر در ھمین محدوده فعلی به وجود بیاورند بدون اینکه تخریب بیشتری صورت گیرد.

بافت تاریخی محلات کنونی حفظ شود

به گفته معماریان، باید بخش‌ھای باقی مانده از محلات کنونی حفظ شوند و بھسازی و استحکام بخشی شوند و نیازھای اولیه مردم بافت تاریخی مانند آب،برق، نظافت، امنیت و … تامین شود که این‌ھا مستلزم تغییر نگاه مسئولان شھر و استان و کشور است.

وی ادامه داد: به جای اتحاد چند دستگاه و ارگان شهری شیراز در جھت تخریب و اجرای طرح 57 ھکتاری که بخش زیادی از تاریخ عینی شیراز را نابود می‌کند، می‌توانند در شنیدن آراء و نظرات متخصصان متحد شوند و با افرادی که در این زمینه تجربه دارند مشورت کنند. باید مراقب طرح‌ھایی ھم که بخش‌ھای دیگری از بافت تاریخی را نابود می‌کند، بود.

به گفته معماریان، اصولا تجربه  طرح ادامه خیابان 9 دی و اتصال آن به نزدیکی‌ھای دروازه کازرون و یا طرح گسترش سید تاج‌الدین غریب و… نشان داده که چنین طرح‌ھایی به معنای تخریب و جایگزینی آسفالت و بتن به جای بناھایی با طرح اصیل است.

وی در پایان افزود: امیدوارم پیش‌بینی‌ھای ما از تخریب‌ھا درست نباشد و مسئولان راه تعامل علمی و دوری از عجله برای اجرای طرح‌ھای این چنینی را انتخاب کنند.

اشتراک گذاری :

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *